Dlaczego akcje nowo debiutujących spółek, takich jak SpaceX, na początku tak gwałtownie się wahają?

Cena akcji zależy wyłącznie od akcji, którymi można rzeczywiście handlować. Gdy ta część jest niewielka, cena gwałtownie się waha, co świadczy o niedoborze na rynku, a nie o wartości samej spółki.

Spółka SpaceX (SPCX) zadebiutowała na giełdzie 12 czerwca 2026 roku z ceną 135 USD za akcję. W ciągu kilku dni cena wzrosła do rekordowego poziomu około 226 USD, a następnie spadła w okolice 150 USD. Sama firma nie zmieniła się aż tak bardzo w ciągu dwóch tygodni. Zadecydowała o tym pula akcji w wolnym obrocie (tzw. free float).

Co oznacza „niski free float” i dlaczego ma to znaczenie?

Free float to ta część akcji, którą można swobodnie handlować. Szacuje się, że w przypadku SpaceX rzeczywiście zbywalnych jest od 3 do 5 procent akcji. Reszta jest objęta blokadą (tzw. lock-up) i pozostaje w rękach osób z wewnątrz spółki oraz wczesnych inwestorów.

Oznacza to, że cena obserwowana przez miliony ludzi jest ustalana na podstawie maleńkiego ułamka akcji spółki. Niski free float sprawia, że garstka kupujących i sprzedających dyktuje cenę rynkową dla wszystkich. Kiedy popyt przewyższa tę niewielką podaż, cena gwałtownie rośnie. Kiedy zapał słabnie, spada równie szybko.

Dlaczego nagły wzrost popytu tak mocno uderza w niski free float

Wyobraź sobie stadion z tylko jednym otwartym wyjściem. Gdy wszyscy chcą wejść, to pojedyncze wejście wydaje się bezcenne. W momencie, gdy tłum zdecyduje się wyjść, te same wąskie drzwi sprawiają, że ewakuacja staje się brutalna.

Tak samo zachowują się akcje o niskim free floacie. To wąskie przejście potęguje nastroje tłumu. Ograniczona podaż wyolbrzymia ruchy w obu kierunkach – w górę przy napływie kapitału i w dół przy jego odpływie. W przypadku dojrzałych spółek o dużej kapitalizacji, takich jak Amazon, codziennie obraca się akcjami o wartości miliardów dolarów, więc pojedyncze transakcje zaledwie wpływają na cenę. Świeże IPO z zablokowaną pulą akcji nie mają takiej poduszki bezpieczeństwa.

Czy to zdarzyło się już wcześniej?

Wielokrotnie. LinkedIn w 2011 roku udostępnił w wolnym obrocie tylko około 8 procent swoich akcji, a ich cena skoczyła o ponad 80 procent pierwszego dnia, po czym przez miesiące podlegała gwałtownym wahaniom, dopóki na rynek nie trafiła większa podaż. Saudyjskie Aramco zaoferowało około 1,5 procenta w 2019 roku, a ta niewielka część wywindowała wycenę, która wywołała trwałe wątpliwości.

Przykładem ostrzegawczym jest Rivian. W 2021 roku spółka zaoferowała ograniczoną pulę akcji, na krótko przewyższając wartością uznanych producentów samochodów, a następnie spadła o ponad 80 procent od szczytu, gdy wygasły okresy blokady i na rynek trafiła rzeczywista podaż. Euforia związana z niskim free floatem zazwyczaj odwraca się, gdy pojawia się autentyczna podaż.

Jak obecnie interpretować cenę akcji SpaceX?

Ostrożnie i mając na uwadze pulę akcji w wolnym obrocie. Spadek do poziomu około 150 USD nie jest automatycznie werdyktem dla samej firmy. Ograniczona dostępność może również potęgować spadki, więc część obniżki może być po prostu efektem niskiego free floatu działającego w odwrotną stronę.

Luka w wycenie mówi sama za siebie. Morningstar ocenia wartość godziwą na około 63 USD. Średnia z pięciu analiz zebranych z Wall Street wynosi powyżej 235 USD. Gdy uznane instytucje potrafią różnić się w ocenach aż tak bardzo, oznacza to, że free float ma większe znaczenie niż fundamenty. Dominacja SpaceX na rynku startów kosmicznych oraz przychody z usługi Starlink są jak najbardziej realne, ale notowania z natury generują dużo rynkowego szumu.

Warto zwrócić uwagę na moment odblokowania większej liczby akcji. Wraz z wygasaniem okresów blokady (lock-up), podaż rośnie, a premia za niedobór może szybko zniknąć. Jeśli cena zacznie podążać za kamieniami milowymi spółki, a nie za wahaniami wywołanymi przez free float, będzie to znak, że proces kształtowania się ceny dojrzewa. Produkty lewarowane, takie jak fundusz 2X SpaceX ETF, wzmacniają każdy z tych ruchów, a dodatkowo charakteryzują się utratą wartości spowodowaną codziennym resetowaniem przy niespokojnych wahaniach bocznych (tzw. daily-reset decay), więc raczej potęgują ten szum, zamiast go klarować.